Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT, cognitive behavioural therapy) to całościowy system psychoterapii obejmujący wiedzę na temat mechanizmów funkcjonowania, psychopatologii, terapii i empirycznej weryfikacji skuteczności leczenia. Jest ona skuteczną formą leczenia wielu zaburzeń psychicznych, głównie depresji i zaburzeń lękowych. Według NICE (National Institute of Health and Clinical Excellence w Wielkiej Brytanii) jest to najbardziej efektywna metoda leczenia tych zaburzeń spośród dostępnych form psychoterapii.

Psychoterapia poznawczo-behawioralna wywodzi się pierwotnie z nurtu terapii behawioralnej, której założeniem było twierdzenie, że zachowanie człowieka, w tym jego reakcje nieprzystosowawcze, są rezultatem procesu uczenia się. Koncepcja ta w latach 80. została uzupełniona o rolę procesów poznawczych (spostrzegania i myślenia) jako ważnych dla podtrzymania albo zmiany zachowania. 

Za istotne dla powstawania dysfunkcjonalnych zachowań uważa się przekonania pacjenta na temat jego samego i otaczającej go rzeczywistości, a także czekającej go przyszłości. Koniecznym warunkiem zmiany jest więc poznanie przez pacjenta tego, co myśli, czuje i jak się zachowuje oraz związków pomiędzy tymi aspektami jego funkcjonowania, a następnie podjęcie próby zmiany dotychczasowych scenariuszy zachowań.

Podczas sesji pacjenci mają okazję zrozumieć intelektualnie to, co wydarzyło się w ich życiu. Psychoterapia stymuluje ich także do innego działania w otoczeniu sprawiającym im kłopoty, po to, aby zmienić doświadczane dysfunkcjonalne emocje i leżące u ich podłoża cele.

Jak wygląda terapia poznawczo-behawioralna?

Zanim pacjent i terapeuta podejmą decyzję o rozpoczęciu psychoterapii konieczne jest odbycie kilku, najczęściej 2-3 konsultacji psychologicznych celem rozważenia sytuacji i dokonania diagnozy, nawiązania relacji terapeutycznej oraz ustalenia planu leczenia z zastosowaniem najbardziej efektywnych metod dopasowanych do problemu konkretnego pacjenta.

Każda forma psychoterapii wymaga od pacjenta pełnego zaangażowania w proces leczenia i wzięcia odpowiedzialności za jego wynik, a więc dokonanie zmian we własnym życiu poprzez zmianę nieadekwatnych wzorców myślenia i zachowania, jednakże psychoterapia poznawczo-behawioralna kładzie szczególny nacisk na systematyczność. W nurcie tym terapeuta pełni rolę „nauczyciela zależności”, bo dokonuje analizy zachowań, by pomóc pacjentowi w ten sposób w poznaniu siebie i pomaganiu sobie.

Po każdej sesji należy spodziewać się „zadania domowego” – pracy własnej: ćwiczenia do wykonania, problemu do przemyślenia, dokonania samoobserwacji, najczęściej o charakterze pisemnym. Taka forma prowadzenia psychoterapii zakłada większą skuteczność i szybsze dokonanie pożądanej zmiany niż wyłącznie pracując z terapeutą podczas sesji.

Etapy postępowania terapeutycznego w psychoterapii poznawczo-behawioralnej:

• rozpoznawanie wydarzeń aktywujących powstawanie trudności,
• rozpoznawanie związanych z nim emocji,
• rozpoznawanie towarzyszących im myśli automatycznych,
• poszukiwanie dowodów potwierdzających te myśli i podważających je,
• poszukiwanie myśli alternatywnych i ponowna ocena nasilenia emocji.

Techniki wykorzystywane podczas terapii:

trening relaksacyjny, systematyczna desensytyzacja, techniki ekspozycyjne, techniki awersyjnego przewarunkowywania, techniki modelowania, trening asertywności, techniki restrukturyzowania poznawczego, techniki nastawione na uczenie się umiejętności ułatwiających radzenie sobie z trudnymi sytuacjami.

Pojęcia, z którymi zapoznasz się podczas sesji:
przekonania, atrybucje, zniekształcenia poznawcze, dysfunkcjonalne przekonania, dysonans, schematy poznawcze, katastrofizacja, wzmacnianie, myśli automatyczne, uczenie, myślenie…